Ra’iisul Wasaaraha Somalia, Hamza Abdi Barre, ayaa magaalada Mogadishu ka daahfuray Xarunta Qaran ee Ka Jawaabista Xaaladaha Degdegga ah ee Amniga Saaybarka ee loo yaqaan Somalia Computer Incident Response Team (SOMCIRT). Furitaanka xaruntan ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo amniga dijitaalka ee dalka, maadaama Soomaaliya ay si isa soo taraysa ugu tiirsaneyd tiknoolojiyadda iyo adeegyada isgaarsiinta. Xaruntan cusub ayaa ka shaqeyn doonta ka hortagga iyo ka jawaabista weerarrada dhanka internetka, ilaalinta xogta hay’adaha dowladda, iyo wacyigelinta bulshada ee khataraha saaybarka. Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in SOMCIRT ay qayb muhiim ah ka noqon doonto qorshaha horumarinta tiknoolojiyadda iyo ilaalinta kaabeyaasha dijitaalka ee qaranka.
Maxay Tahay Xarunta SOMCIRT?
Somalia Computer Incident Response Team (SOMCIRT) waa xarun qaran oo loo sameeyay inay si degdeg ah uga jawaabto dhibaatooyinka iyo khataraha la xiriira amniga saaybarka. Xaruntan waxay ka shaqeyn doontaa la socodka iyo ka hortagga weerarrada ka dhanka ah nidaamyada dijitaalka ee dalka.
SOMCIRT waxaa loogu talagalay inay:
- Ka jawaabto weerarrada cyber-ka ee lagu beegsado hay’adaha dowladda iyo shirkadaha.
- Ilaaliso xogta muhiimka ah ee qaranka.
- Bixiso digniino iyo talooyin ku saabsan khataraha amniga internetka.
- Wacyigeliso bulshada iyo hay’adaha dowliga ah ee ku saabsan badbaadada isticmaalka tiknoolojiyadda.
Furitaanka xaruntan ayaa la sheegay inay ka mid tahay dadaallada dowladda ee lagu xoojinayo nidaamka amniga dijitaalka.
Muhiimadda Amniga Saaybarka ee Soomaaliya
Sanadihii u dambeeyay, adeegyada tiknoolojiyadda iyo isgaarsiinta ayaa si weyn ugu kordhay Somalia. Hay’adaha dowladda, bangiyada, shirkadaha isgaarsiinta iyo ganacsiyada kale ayaa aad ugu tiirsan nidaamyada dijitaalka.
Arrintan waxay keentay baahi loo qabo in la ilaaliyo:
- Xogta qaranka iyo macluumaadka dowladda.
- Nidaamyada bangiyada iyo adeegyada lacagaha dijitaalka.
- Shabakadaha isgaarsiinta iyo internetka.
- Macluumaadka gaarka ah ee muwaadiniinta.
Weerarrada cyber-ka ayaa caalamka ka noqday khatar weyn oo saameyn karta amniga qaranka, dhaqaalaha iyo kalsoonida bulshada. Sidaa darteed, dhismaha xarunta SOMCIRT ayaa loo arkaa tallaabo istaraatiiji ah oo Soomaaliya ku ilaalinayso nidaamyadeeda dijitaalka.
Doorka Dowladda ee Horumarinta Tiknoolojiyadda
Ra’iisul Wasaaraha Hamza Abdi Barre ayaa sheegay in dowladdu ay mudnaan gaar ah siineyso horumarinta tiknoolojiyadda iyo kaabeyaasha dijitaalka ee dalka.
Xukuumadda ayaa qorsheynaysa:
- In la xoojiyo amniga saaybarka ee hay’adaha dowladda.
- In la horumariyo adeegyada dijitaalka ee muwaadiniinta.
- In la kordhiyo awoodda farsamo ee shaqaalaha ka shaqeeya tiknoolojiyadda.
- In la dhiso nidaamyo casri ah oo lagu ilaaliyo xogta iyo shabakadaha.
Tallaabooyinkan ayaa qayb ka ah qorshaha dowladda ee lagu horumarinayo maamulka iyo adeegyada dijitaalka ee dalka.
Hay’adaha Ka Qayb Qaatay Hirgelinta Xarunta
Dhismaha iyo hirgelinta xarunta SOMCIRT waxaa kaalin weyn ka qaatay hay’ado dowladeed oo muhiim ah. Waxaa ka mid ah:
- National Communications Authority (Somalia)
- Ministry of Posts and Telecommunications Somalia
Hay’adahan ayaa ka shaqeeyay qorsheynta iyo hirgelinta nidaamka lagu sugayo amniga saaybarka ee dalka.
Sidoo kale waxaa la filayaa in xaruntan ay la shaqeyso hay’ado caalami ah oo ku takhasusay amniga cyber-ka si loo helo khibrad iyo taageero farsamo.
Saameynta Xarunta SOMCIRT ee Mustaqbalka
Furitaanka xarunta SOMCIRT waxaa la filayaa inay keento isbeddel muhiim ah oo ku saabsan sida Soomaaliya uga hortagto khataraha internetka.
Saameynta ugu weyn ee la filayo waxaa ka mid ah:
- Xoojinta amniga dijitaalka ee dalka.
- Ilaalinta xogta iyo macluumaadka hay’adaha dowladda.
- Kordhinta kalsoonida bulshada ee adeegyada internetka.
- Horumarinta kaabeyaasha tiknoolojiyadda.
Sidoo kale, xaruntan waxay gacan ka geysan doontaa kor u qaadidda wacyiga bulshada ee ku saabsan isticmaalka ammaan ee internetka.
Furitaanka Xarunta Qaran ee Amniga Saaybarka ee Somalia Computer Incident Response Team (SOMCIRT) ayaa ah tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo amniga dijitaalka ee Somalia. Munaasabadda uu xarigga kaga jaray Ra’iisul Wasaaraha Hamza Abdi Barre ee ka dhacday Mogadishu waxay muujineysaa sida dowladda ay mudnaan u siineyso ilaalinta xogta iyo horumarinta tiknoolojiyadda. Xaruntan cusub ayaa la filayaa inay door weyn ka qaadato ka hortagga khataraha cyber-ka, ilaalinta nidaamyada dijitaalka, iyo dhisidda mustaqbal tiknoolojiyadeed oo ammaan ah oo ay Soomaaliya yeelato.
