Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa qaaday tallaabo si weyn hadal-heyn u dhalisay kadib markii ay hawada ka celisay diyaarado siday ciidamo iyo ilaalo ka socday maamul-goboleedyada Puntland iyo Jubaland. Diyaaradahan oo ku wajahnaa magaalada Muqdisho ayaa lagu amray inay dib u laabtaan, arrintaas oo keentay muran siyaasadeed, hadallo is-dhaafsi ah, iyo su’aalo la xiriira amniga caasimadda iyo xiriirka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo maamul-goboleedyada. Go’aankan ayaa kusoo beegmaya xilli xasaasi ah oo dalka ay ka taagan yihiin khilaafaad siyaasadeed, gaar ahaan arrimaha la xiriira wada-tashiyada qaran, doorashooyinka, iyo dib-u-eegista dastuurka. Qoraalkan waxa uu faahfaahinayaa waxa dhacay, sababaha la sheegay, jawaabaha dhinacyada kala duwan, iyo saameynta arrintan ku yeelan karto mustaqbalka siyaasadeed ee dalka.
Maxaa Dhacay?
Diyaarado ka duulay magaalooyinka Garowe iyo Kismaayo, kuna wajahnaa garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee Muqdisho, ayaa la sheegay in ay wateen ciidamo iyo ilaalo ka tirsan madaxtooyooyinka Puntland iyo Jubaland. Intii ay diyaaradahaasi ku jireen hawada ama ku dhowaayeen Muqdisho, Dowladda Federaalka ayaa diiday oggolaanshaha degista, waxaana lagu amray in ay dib ugu noqdaan meelihii ay ka yimaadeen.
Go’aankan ayaa si degdeg ah u saameeyay safarro la qorsheeyay iyo ka-qeybgal shirar siyaasadeed oo la filayay in Muqdisho ka dhacaan.
Sababaha Dowladda Federaalka Ay Sheegtay
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay in tallaabadan ay la xiriirtay arrimo amni iyo ilaalinta nidaamka caasimadda. Sida ay sheegeen masuuliyiin ka tirsan dowladda, ma jirin oggolaansho rasmi ah oo lagu soo gelin karo ciidamo hubeysan oo ka yimaada maamul-goboleedyo.
Qodobada ay dowladda ku sabaysay go’aanka
- In la ilaaliyo amniga guud ee Muqdisho
- In la raaco habraacyada amniga ee garoonka Aadan Cadde
- In aan caasimadda lagu soo gelin ciidamo aan hoos iman Ciidanka Qaranka
- In la hubiyo wada-shaqeyn buuxda oo u dhexeysa hay’adaha amniga
Dowladda Federaalka ayaa ku adkeysatay in go’aankaasi uusan ahayn mid siyaasadeysan balse uu yahay mid amni oo qaran.
Jawaabaha Puntland iyo Jubaland
Maamul-goboleedyada Puntland iyo Jubaland ayaa si adag uga falceliyay tallaabadan, iyagoo ku tilmaamay mid halis gelinaysa wada-shaqeynta dowladeed iyo kalsoonida siyaasadeed.
Eedeymaha ay jeediyeen
- In diyaaraduhu haysteen fasaxyo hore
- In go’aanka lagu saleeyay siyaasad halkii amni laga eegilahaa
- In khatar la geliyay nolosha ciidanka iyo masuuliyiinta saarnaa diyaaradaha
- In la dhaawacay doorka wada-tashiga qaran
Puntland iyo Jubaland ayaa sheegay in tallaabadan ay sii fogeyn karto khilaafaadka u dhexeeya dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada.
Saameynta Siyaasadeed ee Dhacdadan
Go’aankan ayaa si toos ah u saameeyay jawiga siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan xiriirka Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah federaalka.
Saameynaha ugu waaweyn
- Kordhinta xiisadda siyaasadeed
- Hakad ku yimaada shirar wadatashi
- Hoos u dhac ku yimaada kalsoonida wada-shaqeyn
- Saameyn ku yeelashada geeddi-socodka doorashooyinka
Khilaafka noocan ah ayaa marar badan dib u dhigay horumarka siyaasadeed ee Soomaaliya.
Aragtida Khubarada Amniga iyo Siyaasadda
Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa qaba in Dowladda Federaalka ay xaq u leedahay sugidda amniga caasimadda, balse ay muhiim tahay in arrimaha noocan ah lagu xalliyo wada-hadal iyo is-afgarad.
Khubaradu waxay tilmaameen in:
- Federaalka uu u baahan yahay nidaam cad oo wada-shaqeyn amni
- Maamul-goboleedyadu ay helaan hubin iyo tixgelin
- Go’aannada degdegga ah ay dhalin karaan cawaaqib siyaasadeed
Mustaqbalka Xiriirka Federaalka iyo Maamul-Goboleedyada
Dhacdadan ayaa muujisay baahida loo qabo:
- Heshiis amni oo qaran
- Nidaam mideysan oo safarrada iyo ilaalinta madaxda
- Kalsooni siyaasadeed oo dib loo dhiso
Haddii aan xal waara laga gaarin, waxaa jiri kara khilaafaad soo noqnoqda oo saameeya xasilloonida dalka.
Hawada ka celinta diyaarado siday ciidamo Puntland iyo Jubaland waxay noqotay dhacdo si weyn u muujisay xasaasiyadda xiriirka Dowladda Federaalka iyo maamul-goboleedyada. Inkastoo dowladda ay ku andacoonayso in tallaabadu ahayd mid amni, haddana falcelinta ka timid Puntland iyo Jubaland waxay muujinaysaa baahida loo qabo wada-hadal iyo is-faham siyaasadeed. Si looga fogaado khilaafaad mustaqbalka, waxaa lama huraan ah in la helo hannaan cad oo lagu maareeyo arrimaha amniga, socdaalka, iyo wada-shaqeynta federaalka, si loo xaqiijiyo midnimo iyo xasillooni siyaasadeed oo dalka dhan ah.
