Hannaanka doorashooyinka Soomaaliya ayaa muddo dheer ahaa mid ku saleysan nidaam beeleed, balse sanadihii u dambeeyay waxaa isa soo tarayay doodda ku saabsan hirgelinta nidaamka Hal Qof Hal Cod, kaas oo loo arko tallaabo muhiim u ah dhismaha dimuqraadiyad dhab ah. Si kastaba ha ahaatee, hirgelinta nidaamkan waxa hor taagan caqabado amni, siyaasadeed iyo kuwo farsamo.
Taariikh Kooban
Tan iyo burburkii dowladdii dhexe 1991, Soomaaliya ma aysan helin doorasho dadweyne oo toos ah. Nidaamka 4.5 ayaa noqday qaabka awood-qaybsiga, iyadoo odayaasha dhaqanka ay door weyn ku lahaayeen soo xulista hoggaanka. Nidaamkan, inkastoo uu gacan ka geystay xasilinta siyaasadda xilliyo adag, haddana waxaa lagu dhaliilay inuusan siin muwaadiniinta cod siman.
Maxaa Laga Wadaa Hal Qof Hal Cod?
Nidaamka Hal Qof Hal Cod wuxuu ka dhigan yahay in muwaadin kasta oo buuxiya shuruudaha sharciga uu xaq u yeesho inuu si toos ah codkiisa u dhiibto, kana qayb qaato doorashada hoggaanka dalka. Tani waxay sare u qaadaysaa isla xisaabtanka, kalsoonida dadweynaha, iyo matalaadda siyaasadeed.
Caqabadaha Jira
• Amniga – Kooxaha hubeysan sida Al-Shabaab ayaa weli khatar ku ah goobaha qaar, taasoo adkeyneysa qabsoomidda doorasho ammaan ah.
• Khilaafaadka Siyaasadeed – Isfaham la’aanta u dhexeysa dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ayaa dib u dhig ku noqota heshiisyada doorashada.
• Kaabayaasha iyo Farsamada – Diiwaangelinta codbixiyeyaasha, aqoonsiga muwaadiniinta, iyo agabka doorashada ayaa weli ah kuwo xaddidan.
• Wacyigelin Dadweyne – Qaar ka mid ah bulshada ayaan weli si buuxda u fahmin nidaamka doorashooyinka casriga ah iyo xuquuqdooda codbixin.
Fursadaha iyo Mustaqbalka
Inkasta oo caqabadahaasi jiraan, haddana waxaa jira horumarro la taaban karo sida sameynta guddiyo doorasho, doodaha sharciyeed, iyo taageerada beesha caalamka. Haddii la helo is-afgarad siyaasadeed iyo qorshe amni oo mideysan, nidaamka Hal Qof Hal Cod wuxuu noqon karaa mid suurto gal ah mustaqbalka dhow ama dhexe.
Hannaanka doorashooyinka Soomaaliya wuxuu marayaa marxalad xasaasi ah. Hirgelinta Hal Qof Hal Cod ma ahan oo kaliya arrin farsamo, balse waa go’aan siyaasadeed oo u baahan kalsooni, midnimo, iyo dadaal wadajir ah. Guusha nidaamkan waxay noqon doontaa tallaabo taariikhi ah oo dalka u horseeda dimuqraadiyad dhab ah iyo xasilooni siyaasadeed.
