Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa maalintii Febraayo 7, 2026, ka joojiyay 19 xildhibaan ka qaybgal fadhiyada 12-ka soo socda, kadib qalalaasihii fadhigii wadajirka ahaa ee Villa Hargeysa ku dhacay. Tallaabadan ayaa ku timid doodda dastuurka ee shanta qodob ee la soo jeediyay, taasoo horseeday khilaaf siyaasadeed oo baaxad leh. Xildhibaannadaas, oo ay ku jiraan Mohamed Jaamac Mursal iyo Abdirashid Mohamed Hidig, ayaa lagu eedeeyay inay carqaladeeyeen fadhiga, taasoo keentay hakinta ku meel gaarka ah. Dhacdadan ayaa calaamad u ah xiisadda siyaasadeed ee sii kordhaysa ee Soomaaliya, gaar ahaan arrimaha dastuurka iyo midnimada qaranka. Maqaalkani waxa uu faahfaahinayaa sababaha qalalaasaha, liiska xildhibaannada, saamaynta dhaqaale-politig ah, iyo mustaqbalka doodda dastuurka. (102 eray)
Sababaha Qalalaasaha Baarlamaanka Villa Hargeysa
Qalalaasaha Villa Hargeysa ayaa dhacay Febraayo 2, 2026, intii lagu guda jiray fadhigii wadajirka ahaa ee Golaha Wakiilada iyo Golaha Shacabka. Doodda ugu weynayd waxay ahayd shanta qodob ee dastuurka ee uu soo jeediyay Madaxweyne Xasan Sheekh Moxamuud, kuwaas oo ku saabsan doorashada madaxweynaha, baarlamaanka, iyo xukuumadda federaalka.
Khilaafkii Doodda Dastuurka
- Xildhibaannada mucaaradku waxay ku dooddeen in isbeddelada dastuurka ay yihiin kuwo aan sharciga ahayn oo lagu doonayo in lagu dheeraado muddada Madaxtooyada.
- Taageerayaasha dawladda ayaa ku adkaystay in dib-u-eegista dastuurka ay tahay mid lama huraan ah si loo xoojiyo midnimada qaranka iyo xasiloonida siyaasadeed.
- Fadhigii ayaa bilaabmay xiiso leh, laakiin degel-degel ayaa dhacay markii xildhibaan ka tirsan mucaaradka ay isku dhaceen guddoomiyaha Golaha Shacabka.
Guddoomiyaha Golaha Shacabka ayaa go'aanka hakinta ku dhawaaqay, isagoo ku tilmaamay xildhibaannadaas inay jebiyeen xeerka Baarlamaanka. Tani waa tallaabadii ugu horreysay ee noocan ah sanadkan, taasoo sii xumaysatay xiriirka golaha iyo maamullada goboleedka sida Puntland iyo Jubbaland.
Liiska 19ka Xildhibaan Ee Laga Joojiyay
Liiska xildhibaannada ee laga mamnuucay fadhiyada waxaa ka mid ah dadka soo socda, kuwaas oo inta badan ka tirsan mucaaradka:
- Mohamed Jaamac Mursal (Muqdisho)
- Abdirashid Mohamed Hidig (Galgaduud)
- Cabdiweli Cabdullahi Gaas (Puntland)
- Firdawsa Osman Xasan (Jubbaland)
- Siciid Xasan Cabdulle (Shabeellada Hoose)
- Maxamed Xasan Guuleed (Hiiraan)
- Maryan Maxamuud Jaamac (Banaadir)
- Axmed Maxamed Cali (Sool)
- Ismaaciil Maxamed Warsame (Sanaag)
- Faarax Xasan Cilmi (Mudug)
- Xuseen Maxamed Yuusuf (Nugaal)
- Cabdullaahi Maxamed Xaydar (Galmudug)
- Salaad Maxamed Nuur (Shabeellada Dhexe)
- Xoosh Maxamed Cabdi (Bay)
- Yaasiin Cabdi Ibrahim (Bakool)
- Maxamuud Cabdi Jaamac (Gedo)
- Deeqo Xussein Maxamed (Woqooyi-Galbeed)
- Cabdiraxmaan Xasan Cisman (Awdal)
- Jihaad Cabdi Maxamed (Togdheer)
Xildhibaannadan ayaa lagu eedeeyay inay ku lug lahaayeen qalalaasaha, taasoo keentay inay ka maqnaadaan fadhiyada 12-ka soo socda. Go'aankani wuxuu ku salaysan yahay xeerka Baarlamaanka ee ka hadlaya anshaxa iyo nidaamka fadhiyada.
Saamaynta Siyaasadeed ee Hakinta Xildhibaannada
Hakintan ayaa saamayn wayn ku yeelan doonta howlgalka Baarlamaanka Federaalka. Halkan waxaa ku jira saamaynta ugu waaweyn:
Saamaynta Midnimada Qaranka
- Waxay sii xumaynaysaa khilaafka u dhexeeya dawladda federaalka iyo maamullada goboleedka, gaar ahaan Jubbaland iyo Puntland kuwaas oo hor hore uga soo horjeeda isbeddelada dastuurka.
- Mucaaradka ayaa ku dhawaaqay mudaaharaadyo Muqdisho, taasoo kordhin karta xiisadda amniga.
- Xiriirka caalamiga ah, sida taageerada Maraykanka iyo Turkiga, ayaa laga yaabaa inuu saameyn ku yeesho haddii baarlamaanku uu joojiyo shaqadiisa.
Saamaynta Dhaqaalaha
Doodda miisaaniyadda qaranka ee 2026 ayaa laga yaabaa in dib loo dhigo, taasoo saamayn ku yeelata gargaarka caalamiga ah iyo horumarinta mashaariicda guud. Horey ayaa baarlamaanku u ansixiyay miisaaniyadda, balse qalalaasuhu wuxuu horseedi karaa dib-u-eegis.
Mustaqbalka Doodda Dastuurka Soomaaliya
Doodda shanta qodob ee dastuurka ayaa ah mid muhiim ah oo ku saabsan:
- Doorashada madaxweynaha si toos ah
- Tirada xildhibaannada iyo qaabka doorashadooda
- Awoodda maamullada goboleedka
- Qaab-dhismeedka xukuumadda federaalka
- Xeerarka ku meel gaarka ah
Taageerayaasha dawladda ayaa ku doodaya in dib-u-eegistu ay xoojinayso dimuqraadiyadda, halka mucaaradku ay ku tilmaamayaan mid lagu dhaafayo hannaan doorasho oo hufan. Shirka qaran ee la qorsheeyay ayaa lagu rajo weyn yahay inuu xalliyo khilaafka, balse hakinta xildhibaannada ayaa sii adkayn karta wada xaajoodka siyaasadeed.
Hakinta 19 xildhibaan ee Baarlamaanka Federaalka waxay calaamad u tahay xiisadda siyaasadeed ee sii kordhaysa ee Soomaaliya, gaar ahaan doodda dastuurka ee Villa Hargeysa Febraayo 2026. Tallaabadan ayaa u baahan wada xaajood degdeg ah si loo ilaaliyo midnimada qaranka iyo xasiloonida siyaasadeed. Waxaa muhiim ah in dhammaan dhinacyadu ay ka fogaadaan qalalaase, isla markaana ay mudnaanta siiyaan danaha guud ee shacabka Soomaaliyeed.
