Khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Maamulka Koonfur Galbeed ayaa noqday mid si weyn uga dhex muuqda siyaasadda dalka, isagoo saameyn ku leh xasilloonida iyo horumarka guud. Arrintan waxay la xiriirtaa awood qeybsiga, arrimaha doorashooyinka, iyo faragelinta siyaasadeed ee heer federaal iyo heer dowlad goboleed. Fahamka waxa salka ku haya khilaafkan ayaa muhiim u ah shacabka iyo daneeyayaasha si loo helo xal waara. Maqaalkan wuxuu si qoto dheer u falanqeynayaa sababaha ugu waaweyn, saameynta ka dhalatay, iyo waddooyinka lagu xallin karo khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Koonfur Galbeed.
Maxaa Sababay Khilaafka Dowladda Federaalka iyo Koonfur Galbeed?
Khilaafka u dhexeeya labada dhinac ma aha mid hal sabab ku kooban, balse waa isku dhaf arrimo siyaasadeed, maamul iyo dano isdiidan.
Awood Qeybsiga Siyaasadeed
Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn waa muranka ku saabsan sida awoodda siyaasadeed loo qeybsanayo. Dowladda Federaalka waxay dooneysaa inay yeelato saameyn weyn, halka Koonfur Galbeed ay ku adkeysaneyso madaxbannaanideeda maamul.
Arrimaha Doorashooyinka
Doorashooyinka heer dowlad goboleed ayaa marar badan sababay khilaaf. Eedeymo la xiriira faragelin federaal, musuqmaasuq iyo habraacyo aan loo wada dhameyn ayaa sii huriyay xiisadda.
Faragelinta Siyaasadeed
Waxaa jira tuhun ah in Dowladda Federaalka ay si toos ah ama dadban ugu lug leedahay go’aamada gudaha ee Koonfur Galbeed, taas oo dhalisay kalsooni darro.
Khilaafka Dastuurka
Dastuurka KMG ah ee Soomaaliya ayaa weli si buuxda u qeexin awoodaha u dhexeeya heerarka dowladeed, taas oo keentay isfaham la’aan joogto ah.
Saamaynta Khilaafka
Khilaafka siyaasadeed wuxuu leeyahay saameyn ballaaran oo taabanaya dhinacyo kala duwan.
Saamaynta Amniga
- Hoos u dhac ku yimaada wada shaqeynta ciidamada
- Fursad u helidda kooxaha amni-darrada ka faa’iideysta
- Jahwareer ku yimaada hawlgallada amniga
Saamaynta Horumarka
- Dib u dhac ku yimaada mashaariicda horumarineed
- Yaraynta maalgelinta caalamiga ah
- Hakad ku yimaada adeegyada bulshada
Saamaynta Siyaasadda Guud
- Kalsooni darro shacabka dhexdeeda ah
- Sii kala fogaanshaha dowlad goboleedyada iyo federaalka
- Hoos u dhac ku yimaada wada tashiga qaran
Doorka Beesha Caalamka
Beesha caalamka waxay door muhiim ah ka ciyaartaa dejinta xiisadaha noocan oo kale ah.
Taageerada Dib-u-heshiisiinta
Hay’adaha caalamiga ah waxay dhiirrigeliyaan wada hadal iyo xal nabadeed.
Cadaadis Siyaasadeed
Mararka qaar waxaa la adeegsadaa cadaadis diblomaasiyadeed si loo qasbo dhinacyada inay heshiis gaaraan.
Taageero Dhaqaale
Maalgelinta horumarineed ayaa mararka qaar lagu xiraa xasilloonida siyaasadeed.
Xalka Suurtagalka ah ee Khilaafka
Si loo xalliyo khilaafka, waxaa loo baahan yahay tallaabooyin cad oo la isku raacsan yahay.
Wada Hadal Toos ah
- In la furo miis wada hadal oo daahfuran
- In la dhageysto cabashooyinka labada dhinac
- In la gaaro heshiis ku saleysan danta guud
Dhammeystirka Dastuurka
Dastuur dhammeystiran ayaa si cad u qeexi kara awoodaha dowladda federaalka iyo dowlad goboleedyada.
Xoojinta Hay’adaha Qaranka
Hay’ado madax-bannaan oo awood leh ayaa kaalin ka qaadan kara dhexdhexaadinta khilaafaadka.
Ka Fogaanshaha Faragelinta
Dowladda Federaalka iyo maamul goboleedyada waa inay ixtiraamaan xuduudaha awoodaha midba midka kale.
Khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Koonfur Galbeed wuxuu salka ku hayaa arrimo isugu jira awood qeybsiga, doorashooyinka iyo dastuur aan weli dhameystirneyn. Saamayntiisu waxay taabaneysaa amniga, horumarka iyo midnimada dalka. Si xal waara loo helo, waxaa lama huraan ah in la xoojiyo wada hadalka, la dhammeystiro dastuurka, isla markaana la dhiso kalsooni siyaasadeed. Haddii arrimahan si dhab ah loo wajaho, waxaa suuragal ah in la gaaro xasillooni iyo iskaashi miro dhal ah oo u dhexeeya heerarka kala duwan ee dowladda Soomaaliya.
